Πανελλήνιες Εξετάσεις Θέματα 2026: Νεοελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία – Ενδεικτικές Απαντήσεις

Θέμα Α

ΘΕΜΑ Α1 — Περίληψη

Α1. Να συνοψίσετε σε 70-80 λέξεις τους λόγους στους οποίους, σύμφωνα με το Κείμενο 1, οφείλεται η υπογεννητικότητα. (Μονάδες 20).

Θεματικοί άξονες:

Οικονομικοί λόγοι (παραδοσιακή ερμηνεία): ακρίβεια, εργασιακή επισφάλεια, υψηλό κόστος στέγης, έλλειψη κρατικής στήριξης, δυσκολία συνδυασμού καριέρας-οικογένειας
Βαθύτερες κοινωνικές αλλαγές (νεότερη ερμηνεία): κρίση σχέσεων, αλλαγή προτύπων στην ψηφιακή εποχή
Υπαρξιακή αβεβαιότητα στους νέους: πολυκρίση (κλίμα, γεωπολιτική, ΤΝ, ανισότητες)
Ρόλος smartphones/social media: εξιδανικευμένα πρότυπα → μοναξιά, απομόνωση, ιδεολογικό χάσμα ανδρών-γυναικών

Ενδεικτική διατύπωση:

Η υπογεννητικότητα αποδίδεται αρχικά σε οικονομικούς παράγοντες, με την ακρίβεια, την εργασιακή επισφάλεια, το υψηλό κόστος στέγασης, την ανεπαρκή κρατική στήριξη και τη δυσκολία συνδυασμού οικογένειας και καριέρας να έχουν καθοριστικό ρόλο. Ωστόσο, το φαινόμενο συνδέεται πλέον και με βαθύτερες κοινωνικές αλλαγές, όπως η κρίση των ανθρώπινων σχέσεων και η μεταβολή των προτύπων στην ψηφιακή εποχή. Παράλληλα, η σύγχρονη «πολυκρίση» ενισχύει την υπαρξιακή αβεβαιότητα των νέων, ενώ τα smartphones και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης καλλιεργούν εξιδανικευμένα πρότυπα που οδηγούν σε μοναξιά, απομόνωση και ιδεολογικά χάσματα.

Θέμα Β

ΘΕΜΑ Β1 — Αντιστοίχιση

Β1. Να γράψετε στο τετράδιό σας δίπλα στον αριθμό της Στήλης Α το γράμμα από τη Στήλη Β που αντιστοιχεί στην ορθή απάντηση, με βάση το περιεχόμενο των Κειμένων 1 και 2 (χωρίς αναφορά σε χωρία του κειμένου) (Μονάδες 15)

Στήλη Α	Απάντηση
1	β
2	β
3	α
4	α
5	α

ΘΕΜΑ Β2 – α. Αίτιο και αποτελέσματα

α. Η τρίτη παράγραφος του Κειμένου 1 («Προς επίρρωση…πανεπιστημιακή εκπαίδευση») αναπτύσσεται με τον τρόπο του αιτίου-αποτελέσματος. Να επισημάνετε το αίτιο και δύο από τα αποτελέσματα (μονάδες 3) και να δηλώσετε ποια πρόθεση της συντάκτριας εξυπηρετεί η συγκεκριμένη επιλογή (μονάδες 3).

Αίτιο: η εμφάνιση/χρήση των smartphones και των κοινωνικών δικτύων (χρονική σύμπτωση με δημογραφική κατάρρευση)
Αποτέλεσμα 1: αλλαγή του τρόπου αλληλεπίδρασης
Αποτέλεσμα 2: καλλιέργεια εξιδανικευμένων προτύπων
Αποτέλεσμα 3: μη ρεαλιστικές προσδοκίες
Αποτέλεσμα 4: αύξηση μοναξιάς και κοινωνικής απομόνωσης
Αποτέλεσμα 5: αναδυόμενο ιδεολογικό χάσμα μεταξύ νέων ανδρών και γυναικών

(αρκούν 2 από τα παραπάνω για την απάντηση των μαθητών/μαθητριών)

Πρόθεση της συντάκτριας: Με την ανάπτυξη μέσω αιτίου και αποτελέσματος η συντάκτρια επιδιώκει να τεκμηριώσει και να ενισχύσει πειστικά την επιχειρηματολογία της. Μέσω αυτής της σχέσης στοχεύει στην ανάδειξη της άμεσης και αιτιώδους συνάφειας ανάμεσα στην ψηφιακή καθημερινότητα των νέων και την έξαρση της δημογραφικής/κοινωνικής κρίσης, ευαισθητοποιώντας και προβληματίζοντας τον αναγνώστη σχετικά με τις κοινωνικές συνέπειες της ψηφιακής εποχής.

ΘΕΜΑ Β2 – β. Διαρθρωτικές λέξεις

β. Στο Κείμενο 2 να γράψετε τι δηλώνουν οι έντονα υπογραμμισμένες λέξεις Γιατί (το πρώτο του κειμένου) και λοιπόν, κάνοντας αναφορά στα νοήματα που αυτές συνδέουν σε κάθε περίπτωση (μονάδες 4).

Γιατί: Δηλώνει αιτιολόγηση και επεξήγηση

Συνδέει την προηγούμενη θέση του συγγραφέα σχετικά με τη διάκριση νέων και ηλικιωμένων με την εξήγηση ότι υπάρχουν και νέοι συντηρητικοί και ηλικιωμένοι προοδευτικοί.

λοιπόν: δηλώνει συμπέρασμα (ανακεφαλαίωση)

Συνδέονται τα προηγούμενα χαρακτηριστικά (καθώς και οι εξαιρέσεις) των νέων και των ηλικιωμένων με το συμπέρασμα ότι και οι δυο κοινωνικές ομάδες υφίστανται νομοτελειακά στην κοινωνία και είναι απαραίτητα για την υγιή λειτουργία και εξέλιξη του κοινωνικού συνόλου.

ΘΕΜΑ Β3 – Γλωσσικές επιλογές

Στο Κείμενο 2 να εξηγήσετε τη λειτουργία των παρακάτω γλωσσικών επιλογών:

το ασύνδετο σχήμα: «Λέγεται συνήθως…συμβιβασμούς·» (μονάδες 4),
το πρώτο πληθυντικό πρόσωπο: «Μπορούμε…προσδιορίζομε» (μονάδες 2) και
τη συνυποδήλωση/μεταφορά: «ανθρώπους που διαρκώς καλπάζουν ορμητικά προς τα εμπρός» (μονάδες 4). (Μονάδες 10)

Ασύνδετο σχήμα («Λέγεται συνήθως…συμβιβασμούς·»): Η διαδοχή των χαρακτηριστικών των νιάτων χωρίς συνδέσμους δημιουργεί γρήγορο, δυναμικό ρυθμό και τονίζει τη συσσώρευση των γνωρισμάτων των νέων με τρόπο ορμητικό, ενισχύοντας έτσι το νόημα με τη μορφή. Επίσης, προσδίδει ζωντάνια, παραστατικότητα και ένταση στο κείμενο.
Α΄ πληθυντικό πρόσωπο («Μπορούμε…προσδιορίζομε»):Η χρήση του α’ πληθυντικού προσδίδει στον λόγο χαρακτήρα καθολικό, συλλογικό. Ο συγγραφέας εντάσσει τον εαυτό του στο ίδιο σύνολο με τον αναγνώστη, εκφράζοντας μια κοινή ανθρώπινη εμπειρία/παρατήρηση, γεγονός που μειώνει την απόσταση μεταξύ τους και ενισχύει την οικειότητα και την πειστικότητα. Ταυτόχρονα, η διαπίστωση αποκτά οικουμενικό χαρακτήρα.

Συνυποδήλωση/μεταφορά: παρουσιάζεται μεταφορικά η ασταμάτητη πορεία των προοδευτικών ανθρώπων με νεανική ψυχή. Αποδίδεται η δυναμική, ασυγκράτητη ορμή και διάθεση για ριζικές αλλαγές με ύφος παραστατικό και εκφραστικό (εικονοπλαστικός λόγος) κεντρίζοντας το ενδιαφέρον του αναγνώστη.

ΘΕΜΑ Γ

Γ1.- Ερμηνευτικό σχόλιο

Γ1. Ποιες είναι οι προτροπές του ποιητικού υποκειμένου προς τον αναγνώστη/την αναγνώστρια; Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας με τρεις (3) διαφορετικούς μεταξύ τους κειμενικούς δείκτες από το ποίημα. Πώς θα ανταποκρινόσουν εσύ στο κάλεσμα αυτό του ποιητικού υποκειμένου; (150-200 λέξεις) (Μονάδες 15)

Το ποιητικό υποκείμενο ξεδιπλώνει την κοσμοθεώρησή του φωτίζοντας τις πτυχές μιας διαφορετικής φιλοσοφίας και στάσης ζωής. Επακριβέστερα, προτρέπει το αναγνωστικό κοινό να αποτάξει τα μελαγχολία και τη θλίψη και να διεκδικήσει τη ζωή και την ευτυχία με δυναμισμό. Μέσα από την εναλλαγή εγκλίσεων (προστακτική – υποτακτική) σε συνδυασμό με επανάληψη η δεοντολογικών διατυπώσεων (δεοντική τροπικότητα) και το β’ ενικό πρόσωπο ο αναγνώστης παρακινείται όχι μόνο να αξιώσει τους καρπούς της ευτυχίας, αλλά πολύ περισσότερο να τους γευτεί επιδεικνύοντας θάρρος, αποφασιστικότητα και αγωνιστικότητα. Δεν πρέπει να αφεθεί έρμαιο της μοίρας. Απεναντίας, οπλισμένος με αυτογνωσία ενθαρρύνεται να ενεργοποιήσει όλες του τις αισθήσεις, για να βιώσει τις ηδονές σε αρμονία και σύνδεση με το φυσικό περιβάλλον («να ανασάνης μπροστά στον ήλιο»), όπως μαρτυρούν ο γεμάτος σύμβολα συναισθηματικά φορτισμένος λόγος («ποτήρι γιομάτο “δε με μέλλει” — με αχάτη — οίστρος βαρβάρου»). Με άλλα λόγια, το ποιητικό υποκείμενο προτρέπει τους ανθρώπους να μην αντιμάχονται τις προκλήσεις της ζωής αλλά να αναζητούν τις μικρές χαρές που κρύβονται πίσω από αυτές.

Προσωπικά αναγνωρίζω τη σπουδαιότητα του καλέσματος που απευθύνει το ποιητικό υποκείμενο. Ως νέος άνθρωπος, βλέπω την παθητικότητα να μας καταβάλλει και να εστιάζουμε μόνο στα προβλήματα της καθημερινότητας. Έτσι, αφήνουμε ανεκμετάλλευτες τις χαρές που μας προσφέρονται και πολύ περισσότερο δεν αγωνιζόμαστε για τη διεκδίκηση της ευτυχίας. Θα προσπαθούσα λοιπόν να ανταποκριθώ στο κάλεσμα του ποιητικού υποκειμένου, αντιμετωπίζοντας τις δυσκολίες με θάρρος και αισιοδοξία. Παράλληλα, θα επιδίωκα να εκφράζω ελεύθερα τα συναισθήματα και τις επιθυμίες μου, χωρίς να επηρεάζομαι υπερβολικά από τις κοινωνικές πιέσεις. Πιστεύω ότι η ζωή αποκτά ουσιαστικό νόημα όταν ο άνθρωπος τολμά να ζήσει αυθεντικά, να αγωνιστεί και να χαρεί πραγματικά.

ΘΕΜΑ Δ

Δ1. Παραγωγή λόγου

Δ1. Αξιοποιώντας δημιουργικά ιδέες από τα Κείμενα αναφοράς 1 και 2, σε ένα άρθρο 350-400 λέξεων που θα αναρτηθεί στη σχολική εφημερίδα:

α) να εξηγήσετε για ποιους λόγους, κατά τη γνώμη σας, αυξάνονται τα επίπεδα μοναξιάς στην εποχή μας και

β) να προτείνετε τρόπους με τους οποίους θα μπορούσαν να συνεργάζονται οι νέοι με τους ανθρώπους της τρίτης ηλικίας, ώστε να θεραπευτεί η μοναξιά και των δύο γενεών. (Μονάδες 30)

Επικοινωνιακό πλαίσιο

Άρθρο: τίτλος, αφόρμηση και επικαιρικός χαρακτήρας, γ’ και α’ πρόσωπο

Α΄ ζητούμενο — Γιατί αυξάνεται η μοναξιά:

Θεωρητική βάση: Παράδοξο της εποχής: ζούμε στην πιο «συνδεδεμένη» εποχή της ανθρώπινης ιστορίας — και όμως η μοναξιά αυξάνεται.

Αιτία 1 — Η επίδραση των social media

Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης προβάλλουν εξιδανικευμένες εικόνες ζωής, σχέσεων, εμφάνισης, επιτυχίας
Ο χρήστης συγκρίνει συνεχώς την «κανονική» ζωή του με την «τέλεια» ζωή των άλλων
Αποδυνάμωση της πραγματικής κοινωνικής επαφής
Οι ψηφιακές αλληλεπιδράσεις αντικαθιστούν σταδιακά την επικοινωνία εκ του σύνεγγυς
Η «φιλία» στα social media είναι συχνά επιφανειακή — πολλές συνδέσεις, λίγη ουσιαστική επαφή
Αποτέλεσμα: ο άνθρωπος νιώθει «ορατός» αλλά όχι πραγματικά γνωστός από κανέναν

Αιτία 2 — Υπαρξιακή αβεβαιότητα της εποχής («πολυκρίση»)

Κλιματική αλλαγή, γεωπολιτική αστάθεια, ΤΝ που μετασχηματίζει τις κοινωνίες
Οι νέοι αισθάνονται ότι το μέλλον είναι αδύνατο να προγραμματιστεί → δισταγμός για δεσμεύσεις (σχέσεις, παιδιά)
Αποτέλεσμα: συναισθηματική απόσυρση ως «άμυνα» απέναντι στην αβεβαιότητα

Αιτία 3 — Εξασθένηση κοινοτικών δεσμών

Αστικοποίηση, κινητικότητα εργασίας, μικρότερα νοικοκυριά
Η γειτονιά, η εκκλησία, το χωριό — παραδοσιακά δίκτυα αμοιβαίας στήριξης — έχουν αποδυναμωθεί
Δεν υπάρχει πλέον «αυτόματη» κοινότητα· η σύνδεση απαιτεί πλέον συνειδητή προσπάθεια

Β’ ζητούμενο — Τρόποι συνεργασίας νέων και τρίτης ηλικίας για τη θεραπεία της μοναξιάς

Θεωρητική βάση: Η συμπληρωματικότητα γενεών (Παπανούτσος): νέοι φέρνουν ορμή, ηλικιωμένοι σοφία

Πρόταση 1 — Διαγενεακή μάθηση (αμφίδρομη)

Νέοι → ηλικιωμένοι: ψηφιακός γραμματισμός (χρήση smartphone, βιντεοκλήσεις, ηλεκτρονικές υπηρεσίες)
Ηλικιωμένοι → νέοι: βιωματική γνώση, ιστορική μνήμη, πρακτικές δεξιότητες

Πρόταση 2 — Κοινές εθελοντικές δράσεις στην κοινότητα

Κοινή συμμετοχή σε δράσεις (περιβάλλον, συσσίτια, πολιτιστικές εκδηλώσεις)
Σε αντίθεση με τα social media που δίνουν εικονική σύνδεση, εδώ η επαφή είναι σωματική και πραγματική

Πρόταση 3 — Διαγενεακά προγράμματα στο σχολείο

«Επισκέπτες αφηγητές»: ηλικιωμένοι μοιράζονται εμπειρίες ζωής μέσα στην τάξη
Κοινά δημιουργικά εργαστήρια (θέατρο, μουσική, χειροτεχνία)

Πρόταση 4 — Διαγενεακή συγκατοίκηση / γειτνίαση

Μοντέλα που εφαρμόζονται σε χώρες του εξωτερικού: φοιτητές συγκατοικούν με ηλικιωμένους αντί ενοικίου, προσφέροντας παρέα

Επίλογος:

Ανακεφαλαίωση: Η μοναξιά δεν είναι ανίκητη – σύνδεση και επικοινωνία των γενεών
Τελικό αισιόδοξο μήνυμα/προτροπή

Οι διδάσκοντες και η διδάσκουσα

Αναστάσης Ακριτίδης

Βαγγέλης Μπίσμπος

Μυρτώ Ντίνα