ΕΠΑΛ – Πανελλήνιες Εξετάσεις Θέματα 2026: Νεοελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία
Ενδεικτικές Απαντήσεις
1η δραστηριότητα
Α1. α) Να παρουσιάσεις τις δύο (2) αρχές του μπάσκετ που ο Ντέιβιντ Χολάντερ στη συνέντευξή του θεωρεί ως πιο επίκαιρες σε έναν κόσμο που αλλάζει διαρκώς (μον.10).
Οι δύο αρχές που θεωρεί πιο επίκαιρες ο Χολάντερ είναι:
- Η απουσία σταθερών θέσεων. Όπως στο μπάσκετ δεν υπάρχουν απόλυτα σταθεροί ρόλοι, έτσι και στη ζωή οι άνθρωποι πρέπει να προσαρμόζονται στις νέες συνθήκες, να αναλαμβάνουν διαφορετικούς ρόλους και να συνεργάζονται με τους άλλους για να αντιμετωπίζουν τις προκλήσεις.
- Η υπέρβαση. Το μπάσκετ διδάσκει στους ανθρώπους να θέτουν υψηλούς στόχους και να προσπαθούν να πετύχουν πράγματα που φαίνονται αδύνατα. Με επιμονή και φιλοδοξία μπορούν να ξεπερνούν τα όριά τους και να πραγματοποιούν το αδιανόητο.
β) Στην παράγραφο «Είναι μία ανάμνηση … να πορεύεσαι μέσα στον κόσμο» ο Χολάντερ κάνει επίκληση στο συναίσθημα για να απαντήσει με τρόπο πειστικό ότι το μπάσκετ δεν είναι απλώς ένα άθλημα αλλά ένας τρόπος κατανόησης της κοινωνίας. Να εντοπίσεις στην παράγραφο πέντε (5) μέσα πειθούς που χρησιμοποιεί (αφήγηση, μεταφορική χρήση της γλώσσας, ασύνδετο σχήμα, ευθύς λόγος, πρώτο ρηματικό πρόσωπο) δίνοντας την αντίστοιχη λέξη/φράση μέσα από το κείμενο (μον.5).
Μονάδες 15
- Αφήγηση: «όταν ήμουν έξι ετών, ο πατέρας μου ασφαλτόστρωσε την αυλή μας και έστησε μία κανονική μπασκέτα».
- Μεταφορική χρήση της γλώσσας: «Κοίτα ψηλά».
- Ασύνδετο σχήμα: «ισχυρός, βασικός, βιώσιμος προσανατολισμός».
- Ευθύς λόγος: «Κοίτα ψηλά».
- Πρώτο ρηματικό πρόσωπο: «έμαθα».
2η δραστηριότητα
Α2. α)«Θα μπορούσε το μπάσκετ να σώσει τον κόσμο;» Να σχολιάσεις το επικοινωνιακό αποτέλεσμα του τίτλου (μον.3).
Ο τίτλος είναι διατυπωμένος ως ερώτηση και προκαλεί το ενδιαφέρον και την περιέργεια του αναγνώστη. Τον προβληματίζει και τον παρακινεί να διαβάσει το κείμενο για να ανακαλύψει αν και με ποιον τρόπο το μπάσκετ μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση της κοινωνίας. Παράλληλα, δίνει ζωντάνια και αμεσότητα στο κείμενο.
β) «Ωστόσο, σημαντική θεωρώ και την υπέρβαση… ξεπερνούν τα όριά μας.» Η συγκεκριμένη παράγραφος αναπτύσσεται με αναλογία. Να εντοπίσεις την αναλογία (μον.2) και να την αναλύσεις (μον.2). Τι επιτυγχάνει ο ομιλητής με τη χρήση της (μον.2);
Ο συγγραφέας παρομοιάζει τον υπερυψωμένο στόχο του μπάσκετ με τους υψηλούς στόχους που πρέπει να θέτουν οι άνθρωποι στη ζωή τους. Όπως οι παίκτες προσπαθούν να βάλουν την μπάλα σε έναν στόχο που βρίσκεται ψηλά, έτσι και οι άνθρωποι πρέπει να αγωνίζονται για την επίτευξη δύσκολων και φιλόδοξων στόχων, ακόμη κι όταν αυτοί φαίνονται ακατόρθωτοι.
Με τη χρήση της αναλογίας ο ομιλητής κάνει πιο κατανοητό και πειστικό το μήνυμά του, καθώς συνδέει μια γνώριμη εικόνα από το μπάσκετ με τη ζωή και εμπνέει τους αναγνώστες να επιδιώκουν την πρόοδο και την υπέρβαση των ορίων τους.
γ)Να ξαναγράψεις τις παρακάτω φράσεις αντικαθιστώντας καθεμία από τις υπογραμμισμένες λέξεις με μία νοηματικά αντίθετη λέξη: «… δυσπιστία απέναντι στους θεσμούς…» «… αίσθηση συλλογικής αποσύνθεσης…» «… συνεχώς μεταβαλλόμενο κόσμο…» (μον.6)
Μονάδες 15
- «… εμπιστοσύνη απέναντι στους θεσμούς…»
- «… αίσθηση συλλογικής σύνθεσης …»
- «… συνεχώς αμετάβλητο κόσμο…»
3η δραστηριότητα
Α3. Αξιοποιώντας στοιχεία από τη συνέντευξη που διάβασες, να γράψεις σε ένα άρθρο για την εφημερίδα του σχολείου σου τις απόψεις σου σχετικά με τα εφόδια που χρειάζεται ένας νέος άνθρωπος για να εκπληρώσει τα όνειρά του σε έναν διαρκώς μεταβαλλόμενο κόσμο (200‐250 λέξεις).
Μονάδες 20
Επικοινωνιακό πλαίσιο: άρθρο στη σχολική εφημερίδα à τίτλος à αφόρμηση από την επικαιρότητα àχρήση α΄ και γ΄ ρηματικού προσώπου
Πρόλογος: αφόρμηση από τη συνέντευξη: αναγκαιότητα εξοπλισμού των νέων από εφόδια για ν’ ανταποκριθούν πιο αποτελεσματικά σε ένα ανταγωνιστικό και απαιτητικό σύγχρονο περιβάλλον
Κύριο Μέρος (Ανάπτυξη):
- Πνευματικά/Γνωστικά εφόδια: Κριτική σκέψη, δια βίου μάθηση και ψηφιακές δεξιότητες.
- Ψυχολογικά/Συναισθηματικά εφόδια: Προσαρμοστικότητα, επιμονή (ψυχική ανθεκτικότητα) και αυτοπεποίθηση.
- Κοινωνικά εφόδια: Ενσυναίσθηση, συνεργασία και ομαδικό πνεύμα.
Επίλογος (Συμπέρασμα):
- Ανακεφαλαίωση και ένα αισιόδοξο, προτρεπτικό μήνυμα προς τους συμμαθητές.
1η δραστηριότητα
Β1. Πώς το ποιητικό υποκείμενο «ζωγραφίζει» τις μέρες του; Να αναπτύξεις την απάντησή σου σε ένα ενιαίο κείμενο (50‐60 λέξεις) αντλώντας στοιχεία από τους στίχους:
«Ζωγραφίζω τις μέρες μου με ποιήματα.
Παίρνω τα χρώματα
απ’ της καρδιάς τ’ αλφαβητάρι
τα υλικά απ’ της σκέψης το εργαστήρι»
Μονάδες 15
Το ποιητικό υποκείμενο ζωγραφίζει τις μέρες του μέσα από την ποίηση. Αντλεί έμπνευση από τα συναισθήματά του, τα οποία συμβολίζονται από «της καρδιάς τ’ αλφαβητάρι», και από τις σκέψεις του, που παρουσιάζονται ως «της σκέψης το εργαστήρι». Με τη δύναμη της φαντασίας και της δημιουργικότητας δίνει νόημα και ομορφιά στην καθημερινότητά του.
2η δραστηριότητα
Β2. α) Στο ποίημα χρησιμοποιείται το α’ ρηματικό πρόσωπο της οριστικής και της υποτακτικής έγκλισης. Να εντοπίσεις από ένα παράδειγμα για κάθε έγκλιση (μον.2) και να ερμηνεύσεις τη λειτουργία της έγκλισης στο συγκεκριμένο παράδειγμα (μον.4).
- Οριστική: «Ζωγραφίζω».
Λειτουργία: εκφράζει μια πραγματική και βέβαιη ενέργεια που πραγματοποιεί το ποιητικό υποκείμενο. - Υποτακτική: «Να ζωγραφίσω».
Λειτουργία: εκφράζει επιθυμία, όνειρο και προσδοκία για το μέλλον.
β)Να εντοπίσεις και να καταγράψεις στο τετράδιό σου μία μεταφορά, μία επανάληψη και μία προσωποποίηση (μον.9).
Μονάδες 15
Μεταφορά: «της σκέψης το εργαστήρι».
Επανάληψη: «Ζωγραφίζω» – «να ζωγραφίσω».
Προσωποποίηση: «στη γη των εννοιών / στον ουρανό και τα πελάγη τους» (οι έννοιες παρουσιάζονται σαν να διαθέτουν δική τους χώρα, ουρανό και πελάγη).
3η δραστηριότητα
Στους τελευταίους στίχους του ποιήματος το ποιητικό υποκείμενο εκφράζει το όνειρό του για τον κόσμο. Ποιο είναι το όνειρο αυτό; Θα μπορούσε να εμπνεύσει σημερινούς νέους ανθρώπους; Να αναπτύξεις την απάντησή σου σε ένα ενιαίο κείμενο κάνοντας αναφορές σε όποια σημεία του ποιήματος χρειάζεται (100‐150 λέξεις).
Μονάδες 20
Το όνειρο του ποιητικού υποκειμένου είναι να «ζωγραφίσει τις μέρες όλου του κόσμου με ποιήματα», δηλαδή να γεμίσει τη ζωή των ανθρώπων με ομορφιά, δημιουργικότητα, αισιοδοξία και ανθρωπιά. Επιθυμεί έναν κόσμο φωτεινό, γεμάτο «ήλιο και γελαστά παιδιά», όπου θα κυριαρχούν η χαρά, η ειρήνη και η ελπίδα.
Πιστεύω ότι αυτό το όραμα μπορεί να εμπνεύσει τους σημερινούς νέους. Σε μια εποχή που χαρακτηρίζεται συχνά από άγχος, αβεβαιότητα και κοινωνικά προβλήματα, η ανάγκη για δημιουργία, αλληλεγγύη και θετική σκέψη είναι ιδιαίτερα σημαντική. Το ποίημα υπενθυμίζει ότι η τέχνη και τα όνειρα μπορούν να αλλάξουν τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε τον κόσμο και να μας ωθήσουν να αγωνιστούμε για μια καλύτερη κοινωνία. Έτσι, οι νέοι μπορούν να εμπνευστούν ώστε να γίνουν πιο δημιουργικοί, αισιόδοξοι και ενεργοί πολίτες, συμβάλλοντας στη βελτίωση της ζωής όλων.
Σχολιασμός
Το μη λογοτεχνικό κείμενο του David Hollander είναι εύληπτο και προσιτό για τους μαθητές των ΕΠΑ.Λ., καθώς χρησιμοποιεί το μπάσκετ ως όχημα για βαθύτερους κοινωνικούς και φιλοσοφικούς προβληματισμούς.
Το ποίημα της Μαρίας Σκουρολιάκου είναι ένα σύγχρονο, λυρικό έργο με έντονη εικονοποιία και συμβολικό χαρακτήρα το οποίο συνδέεται νοηματικά με το μη λογοτεχνικό, καθώς και τα δύο πραγματεύονται τη δύναμη των ονείρων, την υπέρβαση και την ελπίδα για έναν καλύτερο κόσμο. Οι νοηματικοί του άξονες είναι ξεκάθαροι, ωστόσο η βαθύτερη ανάλυση απαιτεί πιο σύνθετη σκέψη.
Το ερώτημα κατανόησης κειμένου (Α1.α) είναι απαιτητικό. Η μία από τις δύο ζητούμενες αρχές είναι αφηρημένη με συμβολικά χαρακτηριστικά. Επίσης, χωρίς την απαιτούμενη προσοχή θα μπορούσε να υπάρξει σύγχυση ανάμεσα στις αρχές και την κεντρική ιδέα του συγγραφέα.
Το ζητούμενο θεωρίας (Α1.β) χαρακτηρίζεται ιδιαιτέρως εύκολο, καθώς αυτή παρουσιάζεται αναλυτικά εντός του ερωτήματος με τους μαθητές να καλούνται ουσιαστικά να εντοπίσουν τα σημεία πρακτικής εφαρμογής της στο κείμενο.
Ο σχολιασμός του τίτλου (Α2.α) κρίνεται βατός, όμως απαιτείται ακρίβεια έκφρασης.
Με τα τρία διαφορετικά υποερωτήματα η άσκηση (Α2.β) αποκτά κλιμακούμενη δυσκολία. Ο εντοπισμός της αναλογίας κρίνεται εύκολος και ελαφρώς πιο απαιτητική η ανάλυσή της με το επικοινωνιακό της αποτέλεσμα να δυσκολεύει ομολογουμένως τους υποψηφίους. Πάντως για τους μαθητές η αναλογία εν γένει αποτελεί τον τρόπο ανάπτυξη που τους προβληματίζει περισσότερο από όλους τους υπόλοιπους.
Η λεξιλογική άσκηση των αντιθέτων (Α2.γ) είναι ισορροπημένη, ωστόσο πολύ πιθανόν να προβληματίσει τους υποψηφίους με περιορισμένο εύρος λεξιλογίου.
Η παραγωγή λόγου (Α3) ευνοεί τους μαθητές με κριτική και συνδυαστική σκέψη. Μπορεί τα κείμενα που δόθηκαν να αξιοποιούνται δημιουργικά, ωστόσο μια πλήρης απάντηση χρειάζεται συνδυασμό πολλών διαφορετικών θεματιγραφικών ενοτήτων.
Η ερμηνεία μέρος του ποιήματος (Β1) είναι μέτριας δυσκολίας, η οποία εντείνεται από το συγκεκριμένο επιτρεπόμενο αριθμό λέξεων.
Η θεωρία της λογοτεχνίας (Β2.β) εξετάζεται μέσα από ένα πολύ απλό και κατανοητό ερώτημα.
Το τελευταίο ερώτημα συνδυάζει ερμηνευτικό σχόλιο με προσωπική τοποθέτηση. Χωρίς την απαραίτητη προσοχή εύκολα μπορεί να ξεπεραστούν οι διαχωριστικές γραμμές.
Επομένως, το κριτήριο κρίνεται απαιτητικό. Οι ασκήσεις παρουσιάζουν μεγάλη διακύμανση δυσκολίας, ωστόσο πιστεύω θα αποδειχθούν δυσκολότερες από την αρχική τους αποτίμηση.
